İngilizce'de "mortgage" olarak bilinen, basında ve halk arasında "Kira öder gibi
uzun vadeli ev satın alma sistemi" olarak bilinen ipotekli konut finans sistemi,
gayrimenkul edinmede kullanılan finansman yöntemlerinden birini ifade etmek için
kullanılan bir terim. Türk Dil Kurumu (TDK) kelime manası "tutu, ipotek,
rehin" anlamına gelen "mortgage" kelimesi yerine "tutulu satış"ı öneriyor.
Mortgage belli bir birikimi olup da bir evi almak isteyen kişilerin banka aracılığıyla uzun vadede; 20 -30 yılda taksitler ödeyerek bankadan kredi kullanarak ev sahibi olma sistemidir.
Sistemin bir başka tanımı şu şekilde de yapılabilir. İpotekli konut finansman
sistemi, kredi, finansal kiralama ve benzeri finansal işlemler yoluyla konut
alımı, konutların yenilenmesi ve güçlendirilmesi için ipotek teminatlı kaynak
kullandırılması anlamına geliyor.
Avrupa'da bu uzun zamandan beri uygulanıyor. Bir kişi üniversiteden mezun olur olmaz 30 yıl 35 yıl gibi vadelerle çok düşük taksitlerle bankadan kredi kullanarak ev sahibi olabiliyor. Hatta girdiği yeni bir işte maaşından kesilerek de bu taksitler ödenebiliyor. Türkiye'de mortgage gelmeden önce de öncede konut kredisi mevcuttu. Aralarında çok büyük bir fark yok. Konut kredisi ile bir ev aldığınız zaman, 10 yıl diyelim; 120 ayda eğer iki taksit ödemezseniz, tüketici yasanıza göre onu bir sene onu bir sene içerisinde ödeme hakkına sahipsiniz.
Banka, müşteri adına müşterinin talep ettiği bir gayrimenkulü peşin olarak
satın alarak mülkiyeti müşteriye devrediyor. Ancak müşterinin bankaya borcunun
karşılığı olarak mülk ipotek ediliyor. Müşteri bankaya borcunu belli bir ödeme
planına göre, önceden belirlenmiş bir vade sonuna dek aylık ödemelerle
kapatıyor.
Uzun vadeli olarak insanları konut sahibi yapmayı hedefleyen ipotekli konut
finansman sistemi, İngilizce adıyla "Mortgage" ya da, kira öder gibi uzun vadeli
ev satın alma sistemi 2005'in Ocak ayından itibaren hükümetin gündemine alındı.
Çalışmalar doğrultusunda sistemin yasal zemine oturtulması amacıyla ilk önce
Sermaye Piyasası Kurulu tarafından ilgili yasa taslağı hazırlandı ve bu yasa
taslağı ile vatandaşların uzun vadede, daha iyi şartlarda konut alabilmesi ve
Türkiye'ye özgü modelin işlemesi için "İpotekli Konut Finansmanı Anonim
Ortaklığı"nın kurulması karara bağlandı.
Ancak her ne kadar sistem ile ilgili çalışmalar hız kazandıysa da yine de
"mortgage"ın ne olduğu, Türkiye'de nasıl uygulanacağı, kimlerin bu mekanizmadan
yararlanacağı ve kimlerin yararlanamayacağı, sistemin tam olarak ne zaman
yürürlüğe gireceği, sağlayacağı kolaylıklar/avantajlar ve Türkiye'de yıllardır
uygulanan banka konut kredisi sistemi ile arasındaki farklılıklar nelerdir gibi
soruları da beraberinde getirdi.